Przedmiot zarządzania

- zakład świadczy usługi, których ceny zatwierdza założyciel.
- może on zaciągać zobowiązania, ale wymaga to poręczenia ze strony założyciela. W związku z tym przyjmuje się, że zakład budżetowy ma ułomną osobowość prawną.
- ponosi ciężar z tytułu podatków, opłat lokalnych oraz państwowych
- majątek służący do wykonywania zadań jest przeznaczony zakładowi w tzw. trwały zarząd, co oznacza, że zakład płaci założycielowi za korzystanie z tego majątku.
- zakres działalności oraz jej przedmiot ustala założyciel. Zakład może sam rozszerzyć zakres swojej działalności
- zakłady są powiązane z budżetem założyciela metodą netto
- zakład nie dokonuje odpisów amortyzacyjnych, nie ma więc własnych źródeł finansowania działalności inwestycyjnej.
- zakład może otrzymywać od założyciela następujące dotacje:
· pierwsza dotacja na wyposażenie w środki obrotowe
· podmiotowa dotacja na pokrycie części kosztów prowadzonej działalności
· przedmiotowa
· na inwestycje, łączna kwota dotacji dla zakładu z wyjątkiem dotacji inwestycyjnych nie może przekraczać 50 % wydatków tego zakładu. Zakład może zmieniać przeznaczenie otrzymanych dotacji.
- podstawą gospodarki jest plan finansowy, w którym ujmuje się przychody i wydatki, stan środków obrotowych na początek i na koniec roku oraz rozliczenie z budżetem.
- w przypadku gdy zakład planuje nadwyżkę zobowiązany jest do dokonywania comiesięcznych wpłat części tej nadwyżki
- gospodarka finansowa jest elastyczniejsza niż jednostki budżetowej, gdyż kierownik zakładu może wprowadzać zmiany w planie finansowym pod warunkiem, ze nie zwiększy to kwoty dotacji lub nie zmniejszy nadwyżki.
Inne zmiany w planie wymagają wcześniejszych zmian w budżecie założyciela. Bez zmiany planu kierownik może dokonywać przeniesień pomiędzy paragrafami klasyfikacji budżetowej. Limit dotacji nie jest stosowany w przypadku przedszkoli i żłobków.

Zakład budżetowy- to jednostka organizacyjna sektora finansów publicznych, która odpłatnie wykonuje wyodrębnione zadania, a koszty pokrywa z osiąganych przychodów. Może też otrzymywać dotacje od założyciela.
Założycielem zakładu budżetowego może być:
Minister, wojewoda, kierownik urzędu centralnego lub inny podmiot w przypadku państwowego zakładu budżetowego a organ stanowiący samorządu w przypadku samorządowego zakładu budżetowego.
W formie zakładu budżetowego mogą być prowadzone: przedszkola, ośrodki sportu i rekreacji, zakłady gospodarki komunalnej, zakłady komunikacji miejskiej, izby wytrzeźwień

Rachunki dochodów własnych jednostek budżetowych- są tworzone od 1.01.05 w ramach jednostki budżetowej. Zastąpiły one zlikwidowane ( ostatecznie do końca czerwca 2005) środki specjalne.
Rachunki dochodów własnych mogą być tworzone z następującego tytułu:
1. z opłat za udostępnienie dokumentacji przetargowej
2. spadków, zapisów i darowizn w postaci pieniężnej na rzecz jednostki budżetowej
3. odszkodowań i wpłat za utracone lub uszkodzone mienie oddane jednostce budżetowej w zarządzanie lub użytkowanie – mogą je gromadzić na wydzielonych rachunkach dochodów własnych jednostki budżetowej
Rachunki dochodów własnych mogą być również utworzone:
– w przypadku państwowych jednostek budżetowych z 13 innych tytułów np. z wpływów ze sprzedaży zapasów mobilizacyjnych, z opłat egzaminacyjnych, za wydanie świadectw i certyfikatów i innych tytułów
– w przypadku samorządowych jednostek budżetowych rachunki te mogą być tworzone z tytułów wskazanych w uchwale jednostek samorządowych np. wpływy z najmu sal gimnastycznych, laboratoriów komputerowych.
Decyzje o utworzeniu rachunków dochodów własnych podejmują:
- kierownicy jednostek budżetowych jeżeli są one tworzone z typowych tytułów wynikających z ustawy
- kierownicy państwowych jednostek budżetowych, ale po uzyskaniu zgody ministra, kierownika urzędu centralnego, lub wojewody- dotyczy to państwowych jednostek budżetowych, które utworzyły te rachunki 14 dodatkowych tytułów.
Dochody własne jednostki budżetowej wraz z odsetkami są przeznaczane na:
- sfinansowanie wydatków skorelowanych ze źródłem, z którego dochody są pobierane np. pokrycie kosztów ksero dokumentacji przetargowej
- mogą być przeznaczone na cele wskazane przez darczyńcę
- remont lub odtworzenie jednostki budżetowej
W przypadku utworzenia takiego rachunku w samorządowej jednostce budżetowej na podstawie uchwały założyciela dochody mogą być przeznaczone tylko na cele wskazane w tej uchwale.
W odróżnieniu od środków specjalnych dochody jednostek zgromadzone na tych rachunkach nie mogą być przeznaczone na wypłatę wynagrodzeń z 1 wyjątkiem – możliwa jest wypłata dodatkowego wynagrodzenia dla policjantów, którzy utrzymują porządek w trakcie imprez masowych.
Rachunek dochodów własnych jest formą realizacji gospodarki budżetowej netto, bo sankcjonuje wpłaty do budżetu. Państwowa jednostka budżetowa, która ma taki rachunek wpłaca do budżetu państwa nadwyżkę dochodów nad wydatkami na dzień 31 grudnia ( z wyjątkiem: organ samorządu może nałożyć obowiązek wpłaty nadwyżki gdy rachunek tworzony jest na podstawie jego uchwały.

- Gospodarstwa pomocnicze tworzy, łączy, przekształca i likwiduje:
a) Kierownik Jednostki Budżetowej po uzyskaniu zgody ministra, wojewody, kierownika urzędu centralnego- dotyczy państwowych gospodarstw pomocniczych
b) Kierownik Samorządu Jednostek Budżetowych po uzyskaniu zgody wójta (burmistrza lub prezydenta), zarządu powiatu, zarządu województwa.
W ramach jednostek budżetowych może funkcjonować kilka gospodarstw pomocniczych.
- Zajmuje się produkcją towarów lub świadczeniem usług, które sprzedaje:
- swoje macierzystej jednostce budżetowej po kosztach wytworzenia (własnych)
- innym podmiotą po cenach rynkowych